TAS International Group ва робитаҳои Обидҷон Обидзода
Эмомалӣ Раҳмон тӯли солҳои зиёд дар бораи шаъну шарафи миллӣ, эҳтиром ба мардуми тоҷик, ҳифзи фарҳанги миллӣ ва таҳкими худшиносии миллӣ сухан мегӯяд. Эмомалӣ Раҳмон расман унвонҳои «Пешвои миллат» ва «Қаҳрамони Тоҷикистон»-ро соҳиб шудааст. Мафҳумҳои номус, ватандӯстӣ, давлатдорӣ ва шаъну шарафи миллӣ дар суханрониҳои расмии ҳукумат ҷойгоҳи муҳим доранд.
Маҳз ба ҳамин далел, қазияи даъвати Михаил Галустян танҳо ба худи ин сафар маҳдуд намешавад. Барои фаҳмидани он ки ин сафарро кӣ ташкил кардааст, пеш аз ҳама бояд фаъолияти ширкати TAS International Group ва шахсони пуштибони онро дар Душанбе баррасӣ кард.
Қисмати ҷолибтарини ин қазия маҳз аз ҳамин ҷо оғоз мешавад.
TAS International Group ширкати сохтмоние нест, ки дар Тоҷикистон собиқаи чандинсолаи фаъолият ва даҳҳо иншооти бузурги бунёдкарда дошта бошад. Ин ширкат аз ҷониби гурӯҳи ширкатҳои русии «Алгоритм жизни» бо мақсади татбиқи лоиҳаи бузурги сохтмонии Dushanbe International District дар маркази Душанбе таъсис ёфтааст. Арзиши ин лоиҳа тақрибан 1,5 миллиард долларро ташкил медиҳад.
Худи TAS International Group як сохтори навтаъсис буда, махсус барои татбиқи ҳамин лоиҳа ташкил шудааст. Дар бораи таҷрибаи қаблии ин ширкат дар иҷрои лоиҳаҳои сохтмонии ҳамсон дар Тоҷикистон маълумоти дастраси умум вуҷуд надорад.
Дар ин ҷо як суоли муҳим ба миён меояд: чӣ гуна як ширкати навтаъсис, ки таҷрибаи ошкору маълуми иҷрои чунин лоиҳаҳои бузургро дар Тоҷикистон надорад, якбора дар маркази лоиҳаи сохтмонии тақрибан 1,5 миллиарддолларӣ қарор мегирад? Робитаҳои сиёсӣ ва шахсии роҳбари он дар ин раванд чӣ нақш дошта метавонанд?
Роҳбарии ин ширкати махсус таъсисёфтаро Обидҷон Обидзода, зодаи 23 декабри соли 1987, ба уҳда гирифтааст.
Ба иттилои манбаъҳои мо, Обидзода аз даврони мактабхонӣ бо Рустами Эмомалӣ дӯстии наздик дошта, ҳамсинфи ӯ будааст.
Аммо робитаи шахсӣ танҳо як ҳалқаи ин занҷир аст.
Обидзода соли 2025 аз ҳавзаи интихоботии №70 вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Душанбе, даъвати ҳафтум, интихоб шудааст. Ӯ ҳамчунин узви Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон аст.
Раиси Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Душанбе Рустами Эмомалӣ мебошад. Ӯ ҳамзамон раиси шаҳри Душанбе, раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва президенти Федератсияи футболи Тоҷикистон аст. Роҳбарии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистонро бошад, Эмомалӣ Раҳмон ба уҳда дорад.
Агар ҳамаи ин ҳолатҳоро дар як ҷо ҷамъ кунем, дигар сухан танҳо дар бораи фаъолияти як ширкати сохтмонӣ намеравад.
Бо мақсади иҷрои лоиҳаи тақрибан 1,5 миллиарддолларӣ ширкати алоҳида таъсис дода мешавад. Роҳбарии онро шахсе ба уҳда мегирад, ки ҳамзамон вакили Маҷлиси шаҳри Душанбе, узви ҳизби ҳоким ва ба иттилои манбаъҳои мо, дӯсти наздики Рустами Эмомалӣ мебошад.
Сипас ҳамин ширкат бо Федератсияи футболи Тоҷикистон, ки президенти он Рустами Эмомалӣ аст, созишномаи панҷсола ба имзо мерасонад. Аз номи TAS International Group ин созишномаро худи Обидҷон Обидзода имзо мекунад.
Маҳз дар ҳамин ҷо суоли асосӣ ба миён меояд: нақши воқеии Обидзода дар ин сохтор чист?
Оё ӯ танҳо роҳбари кирояи ширкат ва иҷрокунандаи лоиҳа мебошад? Оё ӯ ҳамчун намояндаи боэътимоди манфиатҳои тиҷоратии доираи васеътар фаъолият мекунад? Ё нақши ӯ аз доираи идоракунии одии як лоиҳаи бузурги сохтмонӣ фаротар меравад?
Посух ба ин суол махсусан муҳим аст, зеро дар як нуқта чандин масъала ба ҳам мепайванданд: лоиҳаи тақрибан 1,5 миллиарддолларӣ, ҳокимияти шаҳрии Душанбе, мақоми вакилии Обидзода, ҳизби ҳоким, Федератсияи футбол ва робитаи шахсии ӯ бо Рустами Эмомалӣ.
Ба ибораи дигар, дар пеши назари мо сохтори тиҷоратие қарор дорад, ки дар он як лоиҳаи бузурги хусусӣ бо ҳокимияти сиёсӣ ва робитаҳои шахсӣ пайванди зич дорад.
Албатта, ин ҳолатҳо ҳанӯз барои шарики тиҷоратии Рустами Эмомалӣ номидани Обидзода ё ҳамчун далели собитшуда эълон кардани мавҷудияти фасод асоси кофӣ намедиҳанд. Аммо онҳо имкон медиҳанд, ки суоли дигаре, хеле мушаххастар, ба миён гузошта шавад:
Манфиатҳои иқтисодии ин лоиҳаро дар асл кӣ назорат мекунад ва фоидаи асосии он ба кӣ мерасад?
Аммо қазия бо ҳамин анҷом намеёбад.
Пас аз имзои созишнома бо Федератсияи футбол, ҳамин ширкати TAS International Group Михаил Галустянро ба Душанбе даъват мекунад.
Ҳамин тавр, лоиҳаи сохтмонии тақрибан 1,5 миллиарддолларӣ, робитаҳои шахсӣ ва сиёсии роҳбари он ва сафари пурсарусадои ҳунарманди рус ба қисматҳои як қазияи ягона табдил меёбанд.
Аз ин рӯ, масъала акнун хеле фаротар аз сафари як ҳаҷвнигор аст.
Ширкате, ки дар маркази як лоиҳаи бузург дар Душанбе қарор дорад ва роҳбарии онро шахси дорои робитаҳои наздики сиёсӣ ба уҳда гирифтааст, ҳунармандеро даъват мекунад, ки яке аз маъруфтарин нақшҳои телевизионии ӯ барои тоҷикон симои Равшан аз барномаи «Наша Russia» мебошад.
Дар Душанбе ӯро духтарони тоҷик бо либосҳои миллӣ, нону асал истиқбол мекунанд.
Маҳз аз ҳамин ҷо суоли навбатӣ ба миён меояд: чаро даъвати Михаил Галустян дар миёни тоҷикон чунин вокуниши шадид ба вуҷуд овард?
Чаро маҳз Галустян?
Барои дарк кардани вокунишҳо ба даъвати Михаил Галустян бояд тақрибан ду даҳсола ба гузашта баргардем.
Номи Галустян дар зеҳни тоҷикон пеш аз ҳама бо нақши Равшан дар барномаи «Наша Russia» пайванд дорад. Дар ин барнома Равшан ва Ҷамшут ҳамчун муҳоҷирони меҳнатие тасвир мешуданд, ки забони русиро суст медонанд, нотавонанд ва пайваста ба ҳолатҳои хандаовар гирифтор мешаванд.
Михаил Галустян нақши Равшанро иҷро мекард ва нақши Ҷамшутро Валерий Магдяш мебозид.
Барои бисёре аз шаҳрвандони Тоҷикистон масъала танҳо ба худи ҳаҷв маҳдуд намешуд. Масъала дар он буд, ки ин гуна тасвирҳо дар зеҳни миллионҳо тамошобин чӣ гуна тасаввуротеро дар бораи тоҷикон ба вуҷуд меоварданд.
Мардуми тоҷик яке аз ворисони тамаддуни бузурги форсу тоҷик мебошанд. Ба мероси фарҳангӣ ва зеҳнии ин тамаддун Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Ибни Сино, Умари Хайём, Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, Абдураҳмони Ҷомӣ, Абӯрайҳони Берунӣ ва бисёр дигар шоирону донишмандону мутафаккирони барҷаста тааллуқ доранд.
Аммо дар чунин шароит, дар фарҳанги оммавии Русия яке аз маъруфтарин тасвирҳои тоҷикон барои солҳои зиёд маҳз Равшан ва Ҷамшут гардиданд. Дар зеҳни тамошобиноне, ки дар бораи Тоҷикистон маълумоти кофӣ надоштанд, ин қаҳрамонҳои масхараомез аксаран яке аз аввалин тасаввуротро дар бораи мардуми тоҷик ба вуҷуд меоварданд.
Соли 2010 баҳс то ба сохторҳои давлатии Тоҷикистон расид. Намоиши филми «Наша Russia. Яйца судьбы» дар Тоҷикистон манъ гардид. Намояндагони «Тоҷиккино» ин тасмимро бо он шарҳ медоданд, ки баъзе саҳнаҳои филм нисбат ба муҳоҷирони меҳнатии тоҷик таҳқиромез арзёбӣ мешуданд.
Яке аз саҳнаҳое, ки хашму норозигии зиёдеро ба вуҷуд овард, саҳнаи марбут ба шиноснома буд. Дар филм ҳуҷҷати як давлати сохта истифода мешуд, аммо бисёриҳо ба шабоҳати зоҳирии он бо шиносномаи Тоҷикистон таваҷҷуҳ карданд.
Шиноснома ҳуҷҷати расмии давлат, рамзи мансубияти инсон ба кишвари худ ва бахше аз ҳувияти миллии ӯ мебошад. Аз ин рӯ, ба таври намоишӣ зери хок кардани ҳуҷҷате, ки зоҳиран ба шиносномаи Тоҷикистон шабоҳат дошт, аз ҷониби бисёриҳо на ҳамчун як саҳнаи одии мазҳакавӣ, балки ҳамчун таҳқири рамзҳои давлатӣ, ҳувияти миллӣ ва шаъну шарафи мардум қабул гардид.
Аз он замон шонздаҳ сол гузашт.
30 сентябри соли 2026 Михаил Галустян ҳамчун меҳмони махсуси TAS International Group ба Душанбе меояд.
Ӯро духтарони тоҷик бо либосҳои миллӣ, нону асали анъанавӣ истиқбол мекунанд. Аз тарзи баргузории истиқбол чунин бармеомад, ки ин на сафари одии як ҳунарманд, балки пазироии тантанавии меҳмони гиромӣ буд.
Маҳз дар ҳамин ҷо зиддияти асосӣ ошкор мешавад.
Худи даъвати Галустян боиси норозигии тоҷикон гардид. Истифодаи анъанаҳои миллии меҳмоннавозӣ ҳангоми истиқболи ӯ ин норозигиро боз ҳам бештар кард. Шахсе, ки номи ӯ дар зеҳни бисёриҳо бо тасвири таҳқиромези муҳоҷири тоҷик ва саҳнаи марбут ба ҳуҷҷати шабеҳ ба шиносномаи Тоҷикистон пайванд дорад, акнун дар Душанбе бо тантана истиқбол мешавад.
Дар ин миён, даъват аз ҷониби як сохтори тасодуфии хусусӣ сурат нагирифтааст. Роҳбарии TAS International Group-ро Обидҷон Обидзода, вакили Маҷлиси шаҳри Душанбе ва узви Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, ба уҳда дорад.
Аз ин рӯ, масъала дар назари бисёре аз шаҳрвандон дигар танҳо ба шахсияти Галустян маҳдуд намешавад. Суол ин аст, ки чаро ҳунарманде, ки эҷодиёти ӯ аз ҷониби қисми зиёди ҷомеа ҳамчун таҳқири муҳоҷирони тоҷик ва шаъну шарафи миллӣ қабул шудааст, маҳз аз ҷониби сохторе чунин истиқбол мегардад, ки роҳбараш бо низоми сиёсии Душанбе робитаҳои наздик дорад?
Зиддияти асосии ин қазия маҳз дар ҳамин аст: он чизе, ки солҳои зиёд аз ҷониби ҷомеа ҳамчун таҳқир қабул мешуд, пас аз шонздаҳ сол дар пойтахти кишвар бо нону асал ва анъанаҳои миллии меҳмоннавозӣ ҳамроҳ мегардад.
Муҳоҷирон, шаъну шарафи миллӣ ва суоли асосӣ
Ин қазия паҳлуи дигаре низ дорад, ки бидуни баррасии он дарк кардани миқёси норозигии ҷомеа душвор аст.
Сухан танҳо дар бораи муҳоҷирони меҳнатии тоҷик намеравад, ки солҳо дур аз хонаводаҳои худ зиндагӣ мекунанд, дар хориҷ аз кишвар заҳмат мекашанд ва маблағҳои бадастовардаашонро ба хона мефиристанд. Сухан дар бораи шаъну шарафи тамоми мардуми тоҷик меравад, зеро симоҳои Равшан ва Ҷамшут дар барномаи «Наша Russia» танҳо масхараи муҳоҷирони меҳнатӣ набуданд, балки ба тасвири таҳқиромези тоҷикон ҳамчун як миллат табдил ёфтанд.
Маҳз аз ҳамин сабаб, ин масъала дар назари мо аз муносибат ба муҳоҷирони меҳнатӣ хеле фаротар меравад. Ин масъалаи муносибат ба номус ва шаъну шарафи тамоми мардуми тоҷик аст.
Дар айни замон, саҳми муҳоҷирони меҳнатиро дар иқтисоди Тоҷикистон наметавон дуюмдараҷа шуморид. Тибқи маълумоти Бонки Ҷаҳонӣ, соли 2025 ҳаҷми интиқолҳои пулии шахсии воридшуда ба Тоҷикистон ба 57,7 дарсади маҷмӯи маҳсулоти дохилии кишвар баробар будааст. Яъне сухан дар бораи маблағе меравад, ки ҳаҷми он ба беш аз нисфи маҷмӯи маҳсулоти дохилии Тоҷикистон баробар аст.
Маҳз ҳамин одамон, ки маблағҳои фиристодаи онҳо аҳамияти бузурги иқтисодӣ доранд ва зиндагии миллионҳо нафарро таъмин мекунанд, солҳои зиёд дар хориҷ аз кишвар бо тасаввуроти қолабӣ, масхара ва таҳқир рӯ ба рӯ мешаванд. Масъулияти вазъияти баамаломада бар дӯши Эмомалӣ Раҳмон ва ҳукумати ӯ қарор дорад, ки дар тӯли даҳсолаҳои ҳукмронӣ натавонистаанд дар дохили кишвар ҷойҳои кории кофӣ ва имкониятҳои муносиби даромадро ба мардуми худ фароҳам оваранд.
Яке аз маъруфтарин тасвирҳои телевизионии чунин муҳоҷирон маҳз Равшан ва Ҷамшут гардиданд.
Ва дар ин ҷо як зиддияти махсусан дарднок ба назар мерасад.
Дар кишварҳои Осиёи Марказӣ аллакай ҳолатҳое буданд, ки мақомот ба изҳорот ва рафтори шахсиятҳои маъруфи хориҷӣ вокуниш нишон додаанд.
Соли 2022, Қазоқистон, Тигран Кеосаян: пас аз изҳороти ӯ дар бораи Қазоқистон, ки Вазорати корҳои хориҷии ин кишвар онҳоро таҳқиромез ва ғайривоқеӣ арзёбӣ кард, раванди ворид кардани номи ӯ ба рӯйхати шахсони номатлуб барои вуруд ба кишвар оғоз гардид.
Соли 2024, Ӯзбекистон: тартиби манъи вуруд ба кишвар ба муҳлати то панҷ сол нисбат ба шаҳрвандони хориҷие ҷорӣ гардид, ки шаъну шараф ё таърихи кишвар ва мардуми онро ошкоро таҳқир мекунанд.
Соли 2023, Қазоқистон ва Қирғизистон, Григорий Лепс: ҳунарнамоии пешбинишудаи ҳунарманди рус пас аз норозигии ҷомеа аз мавқеи ошкорои ӯ бекор карда шуд.
Аммо дар Тоҷикистон чӣ мегузарад?
Дар кишваре, ки Эмомалӣ Раҳмон расман унвони «Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»-ро соҳиб шудааст ва тӯли солҳои зиёд аз шаъну шарафи миллӣ, ваҳдат ва ҳифзи номуси мардуми тоҷик сухан мегӯяд, Михаил Галустянро, ки нақши Равшани ӯ шонздаҳ сол боз тоҷиконро таҳқир мекунад, дар Душанбе бо эҳтиром, нону асал истиқбол мекунанд ва ба ӯ ҳаққи ҳунарнамоӣ пардохт мешавад.
Ва махсусан муҳим аст, ки дар паси ин даъват кӣ қарор дорад.
Галустянро як ташкилкунандаи тасодуфии консертҳо даъват накардааст.
Ӯро ширкати TAS International Group даъват кардааст, ки роҳбари он Обидҷон Обидзода, вакили Маҷлиси шаҳри Душанбе ва узви ҳизби Эмомалӣ Раҳмон мебошад.
Ҳамин ширкат бо Федератсияи футболи Тоҷикистон, ки президенти он Рустами Эмомалӣ аст, созишномаи панҷсола имзо кардааст.
Дар натиҷа, манзараи бисёр зиддиятнок ба вуҷуд меояд: дар ҳоле ки Эмомалӣ Раҳмон аз ҳифзи шаъну шарафи миллӣ сухан мегӯяд, шахсон ва сохторҳои наздик ба муҳити сиёсии писараш Рустами Эмомалӣ, ки бо лоиҳаҳои бузурги тиҷоратӣ алоқаманданд, ҳунармандеро даъват ва бо эҳтиром истиқбол мекунанд, ки нақши Равшани ӯ ба таҳқири мардуми тоҷик табдил ёфтааст.
Ҳамин тавр, зиддияти дигаре низ ошкор мегардад.
Дар кишварҳои ҳамсоя мақомот баъди изҳорот ё рафтори шахсиятҳои маъруфи хориҷӣ, ки онҳоро таҳқиромез ё ғайри қобили қабул мешуморанд, вуруди чунин шахсонро маҳдуд мекунанд ё ҳунарнамоии онҳоро бекор месозанд.
Аммо дар Тоҷикистон баръакс сурат мегирад.
Дар кишваре, ки филми «Наша Russia. Яйца судьбы» ҳанӯз соли 2010 пас аз норозигӣ аз муҳтавои он манъ шуда буд, пас аз шонздаҳ сол Михаил Галустянро ба Душанбе даъват мекунанд ва бо тантана истиқбол мегиранд.
Аз ин рӯ, ин қазия дигар танҳо ба сафари як ҳунарманди рус маҳдуд намешавад.
Он масъалаи мутобиқати суханҳо дар бораи шаъну шарафи миллӣ бо қарорҳои воқеии шахсон ва сохторҳоеро ба миён мегузорад, ки бо ҳокимияти сиёсӣ ва тиҷорати бузург робита доранд.
Дар назари мо ин қазия бори дигар нишон медиҳад, ки ин низом чӣ гуна амал мекунад: вақте сухан дар бораи маблағҳои бузург, лоиҳаҳо ва манфиат меравад, ҳама чиз дар атрофи хонавода ва доираи наздикони низоми ҳоким мутамарказ мешавад. Аммо вақте сухан дар бораи мардуми одӣ меравад, ба онҳо танҳо суханрониҳо дар бораи ватандӯстӣ, шаъну шарафи миллӣ ва муҳаббат ба Ватан боқӣ мемонанд.
«Ҷавонон барои эҳёи Тоҷикистон»